Ik mag ze niet. Mijn drie aapjes. Op mijn slaapkamer – vroeger – staat zo’n beeldje. Het linker aapje bedekt z’n oren, het middelste bedekt z’n ogen en het rechter aapje bedekt z’n mond. Ik doe als kind mijn uiterste best de aapjes schattig te vinden. Ik geef ze leuke namen. Ik praat met ze. Het helpt niet. Ze maken me bang. Deze aapjes doen geen gezellig spelletje. Deze horen, zien en zwijgen – aapjes brengen mij een griezelige boodschap; wat ik ook hoor of zie … mondje dicht.

Toch hebben de aapjes het – oorspronkelijk – goed met mij voor.

Ze vinden hun oorsprong bij de Chinese wijsgeer Confucius (551 tot 479 voor Christus). Hij zegt tegen zijn leerlingen: “Kijk niet naar, luister niet naar, spreek niet uit en richt je niet op wat in strijd is met welvoeglijkheid”. Oftewel: houd je bezig met het mooie en goede, want daar wordt alles beter van.

Eeuwen later maken ze in Japan een beeltenis van deze wijze woorden van Confucius. Met de drie wijze apen Mizaru, Kikazaru en Iwazaru. En daarbij de tekst ziet geen kwaad, hoort geen kwaad, spreekt geen kwaad. Het is een liefdevolle, beschermende wens voor de jeugd.

Weer wat eeuwen later belanden deze drie apen uit het Oosten in het Westen. Daar verliezen ze hun liefdevolle boodschap. De Westerse boodschap is: knijp een oogje dicht voor iets dat verkeerd is. En bovenal: mondje dicht!

Hear no evil, see no evil and speak no evil
Nichts hören, sehen und sagen
Rien dire, rien voir, rien entendre

Met in Italië Non vedo, non sento, non parlo – Ik zie het niet, ik hoor het niet, ik spreek niet als de omerta. De geheimhoudingsplicht van de maffia.

En ons horen, zien en zwijgen popt weleens op bij ongezellige kwesties, rond integriteit op de werkvloer. Dit spreekwoord werkt in ons. Soms trekt niemand aan de bel, bij misstanden. Mondje dicht loont.

Mooi zou zijn als – zoals Confucius ons wenst – we niets kwaad zien, horen of spreken. Dat is soms niet de realiteit. Wil je het mooie en goede? En hoor of zie je kwaad? Mondje open! Want daar wordt iedereen beter van. Uiteindelijk alles dus.

Mondje open – Doeneke wil ‘t proberen!