Het is al een tijdje zijn favoriete woord: ambigu. Hij strooit ermee. ‘Dat vind ik nogal ambigu’. ‘Dat is tenmínste ambigu’. Te pas en te onpas gebruikt mijn zoon het. In allerlei contexten. Best irritant. Maar dat ligt vast aan mij, ik heb zijn favoriet niet in mijn vocabulaire. Dus zet ik mijn irritatie opzij en verdiep me in zijn lievelingswoord.

Ambigu komt uit het Latijn en is een combinatie van ‘ambi’ = rondom, aan beide zijden en ‘gu’ = een vervoeging van ‘agere’, dat ‘drijven’ betekent. Pittig lastig. Want ambigu staat voor iets als ‘in twee richtingen drijven’. En gek veel dingen in het leven werken zo. Heel veel fenomenen zijn niet enkel zus of zo, maar zus én zo. De Fransen gebruiken voor zo’n combinatie het woord ‘ambigu(ïté)’. En ze gebruiken dat woord graag. In het Nederlands hoor ik het woord ‘ambigu(ïteit)’ zelden. De ‘bi’ (twee) in ambigu verwart. Want is iets ambigu, dan zijn er niet twee, maar tenmínste twee mogelijkheden. Het beste synoniem van ambigu(ïteit) is dan ook ‘meerduidig(heid)’.

Is iets ‘ambigu’, dan kun je er min of meer alle kanten mee op. De interpretatie van zoiets biedt ruimte. Iets is voor meerdere uitleg vatbaar. Soms maakt dat iets onnodig onduidelijk, verwarrend of vaag. Maar als iets ambigu ís en je doet alsof het simpel is, dan is zo’n versimpeling onterecht zwart-wit denken.

Ambigu(ïteit) is een spiegel van het leven zelf. Zo zie je het terug in:

Taal: in een zinsconstructie (hij krabt de kat met lange nagels), in een woord (een bank)

Beeld: een afbeelding die je op meerdere manieren kan interpreteren of zien (een optische illusie)

Gedrag: een beweging of gebaar dat je op meerdere manieren kan opvatten of bedoelen (een glimlach: sarcastisch of vriendelijk?)

Genitaal: de niet volledig mannelijke of vrouwelijk ontwikkeling van geslachtsdelen

Culinair: bij een ambigu diner krijg je bijvoorbeeld ook theater. Of een maaltijd is ambigu: met verschillende soorten gerechten (warm, koud, dessert), of smaken tegelijk.

Kunstenaars en reclamemakers gebruiken ambiguïteit bewust voor gewenste – meerduidige – effecten. Veel politici communiceren ambigu; vaag en tactisch. Veel kan vaak nog lang alle kanten op.

Ik snap nu de ambigu-fascinatie van mijn zoon. Hij bekijkt graag mensen, voorwerpen en onderwerpen van alle kanten. Ik ben om, iets ‘ambiguus’ is hét vertrekpunt.

Oog voor zus én zo – Doeneke wil ‘t proberen!