“Waarom doe je dat?” vraagt zij onze collega. Ogenblikkelijk verandert zijn houding. Hij deinst achteruit met zijn armen over elkaar. Hij knijpt zijn ogen tot spleetjes. Hij siddert in onze team-videocall. “Hoezo?” antwoordt hij. Met een ruk gaat zijn kin omhoog. Zijn defensieve vijandigheid verbaast haar. “Ik wil dit gewoon begrijpen”, probeert zij allervriendelijkst. Hij bevriest op het computerscherm. Wat een circus*! Ze transformeert snel haar waarom-vraag; “Wat maakt dat je dat hebt gedaan?” Een meesterlijke zet!

Dezelfde vraag zónder waarom werkt. Hij ontdooit. Want zo’n – naar één persoon gerichte – waarom-vraag valt slecht. En zeker in groepen. De ontvanger hoort geen neutraal verzoek om informatie. Enkel verwijten. Natuurlijk is er ruimte voor een waarom-vraag. Maar dan onder ons – samen.

Peuters stellen ‘m steeds – die waarom-vraag. Zo’n driejarige wil alles weten. Vanuit pure interesse. Hun waarom-vraag is zuiver – zonder plan. ‘Waarom doe je dat?’ ‘Waarom is er een maan?’ ‘Waarom heeft die meneer haren in z’n neus?’ Met een goedkoop ‘Daarom’ kom je niet weg bij peuters. Peuters vragen gewoon door. Totdat ze een echt antwoord krijgen op hun waarom? Mooi zo’n waarom-doorvraag op de peuter-wijze. Fris en open onderzoekend. Een peuter als voorbeeld voor volwassenen.

Hoezo zien we openheid als bedreigend? Omdat het doet denken aan vroeger en dus kinderachtig lijkt? Waarom lijkt dat volwassen? Omarm zo’n peuter-waarom-doorvraag. Juist in onbegrijpelijke situaties. ‘Waarom heb ik dit gedaan?’, ‘Waarom heb ik dit gedacht?’ of ‘Waarom heb ik dit gewild?’ Vertrouw vooral – gewoon – op die oerkracht van elke waarom-doorvraag. Zoals elke peuter. Door tot ’t gaatje. Onbevangen. Weet graag. Vooral op ’t werk. Een beetje lastig én leerzaam. Peuterachtig slim.

Tot ’t gaatje – Doeneke wil ’t proberen!

* Hannah Kent ‘People speak of the fear of the blank canvas as though it is a temporary hesitation, a trembling moment of self-doubt. For me it was more like being abducted from my bed by a clown, thrust into a circus arena with a wicker chair, and told to tame a pissed-off lion in front of an expectant crowd.’