Soms is een eikel gewoon een eikel. Niet in de zin van een onplezierig manspersoon, maar een vrucht. De vrucht die aan een boom groeit. De eik. Ik wandel en au! Er valt zo’n eikel op mijn hoofd. Dat gebeurt raar vaak dit jaar. Logisch, het is een mastjaar.

In een mastjaar dragen bomen – eiken, beuken of kastanjes – meer vruchten dan normaal. En dit jaar vieren onze inlandse zomer- en wintereiken hun overvloedige mastjaar. Zo’n jaar is pittig voor de bomen zelf. Hun takken zijn topzwaar door al die eikels. Als het even stormt, dan breken hun takken massaal.

Elk mastjaar brengt groot en goed nieuws voor het nageslacht. Hoe meer eikels nu, des te meer eiken de komende jaren. Meer eikels, meer vreugd, want ook voor de dieren is een mastjaar een feestje.

Ten eerste vinden veel dieren eikels heerlijk; duiven, edelherten, eenden, gaaien, muizen, reeën, runderen, varkens en wilde zwijnen. En natuurlijk Knabbel & Babbel. Ook al eten eekhoorns liever een beuken- of hazelnoot, de eikel van onze inlandse eik vinden ze ook smikkelen. Die bevat minder looizuur dan de eikel van de Amerikaanse eik. Bah. Zo’n wrang bittere eikel groeit zelfs vaker uit tot een echte eik. Vies is slim!

Ten tweede krijgen wilde zwijnen nooit genoeg aan die massa’s eikels nu. Kom maar door, met dat lievelingsmaaltje! Gemak van een overvloed aan eikels dient de wilde zwijnen. Zij zoeken dan niet naar ander en ingewikkelder voer. Zoals sappige, voedingsrijke jonge wortels van bomen, planten en struiken. Ook lekker, maar veel meer werk per kilo. In zo’n hemels mastjaar brengen wilde zwijnen minder schade aan in de bodem van het bosecosysteem.

Ten derde zorgt de explosie aan eikels in het ene mastjaar, via al die extra vruchten, voor extra zaadjes, waar straks weer een nieuwe eikenbomen uit ontstaan, voor ook weer sneller een volgend mastjaar. Iedereen blij zou je zeggen, met steeds meer eikels, meer eiken, nog meer eikels enzovoort. Maar zo simpel is het natuurlijk niet. Een explosie is ook een verstoring van het evenwicht van en voor alles.

Bij optimale omstandigheden, zoals hoge temperaturen in het voorjaar en de zomer, is het resultaat een mastjaar voor een specifieke boom, met bijbehorende vruchten. Vroeger betekent dat eens in de negen jaar een feestje voor de Hollandse eik. Nu is dat gemiddeld eens per vier jaar en door klimaatverandering wordt dit steeds frequenter. De balans is zoek. Te vaak te veel eikels is te veel te eten voor teveel zwijnen. Met teveel wilde zwijnen, teveel eekhoorns, teveel muizen en zo verder ontstaan er ook meer monoculturen die de biodiversiteit verschralen. Uiteindelijk wordt dus niemand beter van teveel eikels.

Minder eikels – Doeneke wil ‘t proberen!